است كه سنخ تفكر آنها پيروى يكى از ايندو مىباشد « 1 » . ما برعكس معتقديم كه اگر اين دو نفر داراى افكار متفاوت هستند ، از اين جهت است كه هريك به طبقهء خاصى بستگى دارند . پرولتر براى اين وجدان طبقاتى دارد كه او پرولتر است . چيزى كه بايد توجه داشت اين است كه اين تئورى ايده آليستى متضمن يك نتيجهء عملى است . مىگويند چون فلان شخص داراى تفكر بورژوازى است ، بنابراين بورژوا شده است و چنين نتيجه مىگيرند كه مىتوان اين سبك تفكر را رها كرد و پرولتر شد . آن وقت ديگر سودكشى بورژوازىور خواهد افتاد و هركس با رضامندى و اعتماد براى صاحب كار زحمت مىكشد . اين تئورى همان است كه از طرف سوسياليستهاى مسيحى و بانيان سوسياليسم تخيلى دفاع شده است « 2 » شكى نيست كه انسان با يك درصدِ بالخصوص تابع منافع خودش است و دنبال آن مىرود و يك سلسله افكار خود را با معيارهايى كه منفعتش را تأمين مىكند مىسنجد . ولى اين به معنى آن نيست كه منافع انسان صددرصد افكار انسان را مىسازد . انسان واقعاً داراى يك وجدان عالى انسانى است كه مىتواند بدون آنكه قبلًا پايه‌هاى منافعش تغيير كند [ و بر اساس آن بينديشد ] وجدان را در خدمت بگيرد به طورى كه خود وجدان روى روابط اقتصادى و منافع و توزيع ثروت و امثال اينها تأثير بگذارد . تفاوت نهضتهاى پيامبران و ساير نهضتها تفاوتى كه ميان نهضتهايى كه پيغمبران به وجود آورده‌اند و نهضتهايى كه رهبرانى از قبيل ماركس به وجود آورده‌اند ، وجود دارد در همين است كه اين رهبران انگشت روى منافع بشر گذاشته‌اند ، البته روى نقطهء حساسى هم انگشت گذاشته‌اند ، روى عناصر خودخواهى بشر انگشت گذاشته‌اند : اى انسان ! اى طبقهء كارگر ! اى طبقهء رنجبر ! تو مورد بهره كشى يك طبقهء ديگر قرار گرفته‌اى ، حقت را ديگران ربودند ،

--> ( 1 ) من نمىدانم چنين حرفى به اين شكل را چه كسى گفته است ؟ ! ( 2 ) ديگران اگر گفته‌اند من نمىدانم ، مخصوصاً كه ناقلش اينها هستند كه مطابق ميل خودشان حرفهاى آنها را نقل مىكنند .